Драган Марковина: Меморијата е најголемиот непријател на сите видови митологизација

Објавено на порталот Модерна времена


Би било добро кога во Хрватска би имало повеќе книги како "Повијест поражених"  на Драган Mарковина. Во општество каде што младата генерација е поконзервативна од нивните родители, и црквата смее да се меша во образованието, науката и културата до степен во кој тоа е неприфатливо во една пристојна секуларна држава, каде што актерите на театар и нивниот репертоар не се под напад не театарски критичари, туку улични надрилекари, и конечно, во општество во кое се брише и негира дел од историјата и традицијата - антифашизам, оваа книга е доктрина на заборавот и лагите што се шират, за жал, не само по верски и политички кругови, но, исто така, добар дел од научните и културните кругови.
 

Драган Марковина (Мостар, 1981) е историчар, публицист и писател. Во периодот од 2004 до 2014 година тој работел во Одделот за историја на Филозофскиот факултет во Сплит, при што се стекнал со докторат и е доцент на историја. Во текот на 2015 година бил вработен како раководител на Архивот на Србите во Хрватска. Тој е редовен соработник со серија на портали и списанија: Телеграма, вести, тачно.net, лупига.com, просвјете, став.cenzura.hr, нови пламен и аутограф.хр.
Автор е на повеќе научни трудови и книги. "Помеѓу црвеното и црното: Сплит и Мостар во културата на сеќавањето", "Тишината на  поразениот град", "Југословенството после се" и "Истораија на поразените"
 
Е.П
Едо Поповиќ: Кои се тие поразени во насловот од книгата?
 
Драган Марковина: Едноставно кажано, во денешна Хрватска беа поразени повеќе или помалку сите напори за модернизација на заедницата и поединци кои од различни причини не можеа или не сакаа да се вклопуваат во доминантните националистички приказни. Поконкретно, оваа книга се осврнува на судбината на далматинските Италијанци и Срби, југословенската идеја, модернизацијата и антифашизмот на тие утопистичко - ориентирани поединци кои се спротивни. Овој последен дел од книгата се занимава со судбината на Милош Жанко, Стипе Шувар, Вицко Крстуловиќ, Бранимир Штулич, Горан Бабиќ и Ферал Трибуне.
 

На кого се однесува, "Историја на поразените"? Со други зборови, какво е чувството во општество во кое има институционализирана лага и заборав на ниво на доблест, речиси национални вредности, да објавите книга, која се занимава со зачувување на меморијата и се обидува јасно да го види  блиското и далечното минато?
 

Основната намера на оваа книга е да  направи сè спротивно од она што се очекува од официјална историографија. Ова значи дека е посветена наместо на одржување на митови, на нивна темелна и образложена деконструкција. Не смета на попуст  кај читателот, ниту пак на недостаток на сериозна дебата. Во прилог на оваа основна мотивација, што е апсолутно неопходна во сите области на јавна дејност, книгата, исто така открива вид на почит на победените. И тоа е вид на признание кое ќе го зачува споменот за нив. Јас тоа го правам од проста причина што сметам  дека меморијата е најголемиот непријател на сите видови на митологизација, но исто така и од чувство на морална одговорност на фактите.
 

Затоа, за конечно да одговорам на вашето прашање директно, книгата се однесува на една страна, институционализирано историографска професија, и на општата јавност од друга страна. Ако ме прашате какво е чувството да се справи со овие прашања, на овој начин, одговорот е многу едноставен. Од една страна може да сметате на сосема сигурна маргинализација во академскиот свет, додека вие сте на другата страна целосно независни интелектуалци, што мислам дека е еден од предусловите за сериозна работа.
 

Ситуацијата од 1990 година во Хрватска донекаде потсетува на ситуацијата од романот на "Причина" на Томас Бернхард. Имено, во Австрија по втората светска војна католичкото образование го превзеде местото на националистичкото и Бернхард тоа  го прикажува на примерот на Студентскиот интернат каде што, по војната, се било " поинаку отелотворено со  различни имиња," но, постапките и последиците биле исти. Наместо, на домашна средина учениците се сега на аџилак во капелата, наместо нацистичките, пееја"црквени песни а католичкиот ред тогаш беше ист-со непријателски  механизам кон човекот како оној Национал-социјалистички","Тело Христово,  кое веќе околу триста пати во годината ќе се проголта, немаше ништо друго туку секојдневен израз на почитување кон Адолф Хитлер". Во Хрватска, ситуацијата се чини дека е  полоша отколку во Австрија, како што е опишано од страна на Бернард: наместо марксистичко образование во образовниот систем, по 1990 година, ќе добиете комбинација на католицизмот и национализмот. Можете ли да коментирате?
 

И покрај тоа што веќе од самиот почеток му беше јасно на секој кој би можел аналитички да гледа на работите и да биде далеку од  хистеричната реалност, сега  и на тие наивните им стана очигледно дека живееме во општество обележано со лицемерие и под темелно штетно влијание на католичката црква и сеприсутниот национализам.

Со други зборови, ние создадовме многу цинично општество, што е номинално слободно и демократско, а  во исто време табуизира теми и производи на недопирливи институции и поединци.
За да се потврди овој заклучок не треба да одиме многу подалеку од случаите Хорватинчич и Мамиќ, но исто така и на односот кон злосторства во Сплитско Лори. Но, како најкатастрофален долгорочен резултат на националистичката револуција на деведесеттите се покажа политичкото влијание на црквата, особено во форма на предавање религија во јавните училишта. Па јас се согласувам со вашата теза дека тоа е веќе нездраво тоталитарно општество.
 

Главно   познато е дека антифашизмот се брише од градовите и институциите, го нема во имињата на улиците и плоштадите, училишта, фабрики ... Дали историографијата ги чува спомените на фашизмот, дали се користат за релевантни научни и новинарска трудови?
 

Мислам дека тоа  прашање за ставот кон антифашизмот во ова општество, еден од клучните цивилизациски и социјални прашања. Се разбира, со такви профили на луѓе кои за различни мотиви и на различни начини го рехабилитираат наследството и идеите на квислиншката усташка држава, но не јавно, туку тајно, често слушаме заклучоци за тоа како антифашизмот денес е непотребен, бидејќи не постои фашизам.

Тоа, покрај тоа што е неточно, исто така е, крајно бесмислено. Вредностите на антифашизмот се само неопходен предуслов за да може општеството да функционира нормално. Благодарение на таквото разбирањето на антифашизмот, ние живееме во општество каде што сè е можно. Дури и тоа отворено љубителите на  усташката држава влегуваат во политичкатаи историографската сцена. Впрочем, кој и да го пратил пишувањето на, на пример “Вијенац" можело да  забележи дали навистина   постои логор во Јасеновац. Исто како што како сериозен интелектуален и историски модел се цитираат статии од "Спремности". И тоа  од страна на универзитетски професори по историја.
 

Kaкви долгорочни последици може да има ретрадиционилизацијата на општество на која го посветувате централниот дел на книгата? Видовме какви отпорни има на воведување на граѓанско образование во училиштата, или вештачко оплодување. Испаѓа дека науката ќе треба да се прилагоди на Црквената догма. Во врска со тоа е интересно е што  0,0% на лица помлади од 25 години во Исланд,  веруваат дека Бог го создал светот. Јас не ги знам точниот податок за младите луѓе во Хрватска кои веруваат во тоа, сигурен сум дека таа бројка  е многу повисока од нула отсто, згора на тоа дека процентот е двоцифрен.
 

Долгорочните последици на ретрадиционилизацијата практично се веќе видливи. Како  она што се случи во првото  "Поворке поноса" во Сплит, како и за се што се случува во врска референдумот  за истополови бракови. Факт е  дека во случај на ваков вид на Референдум се, особено во однос на резултатите, јасно е што не чека во иднина. Од една страна целосна нормализација на фактот дека основните човекови права на лицето, во прилог на хистерична атмосфера, се дискутираат во овој начин, но од друга страна континуиран процес во кој една група на луѓе, предводена од страна на Црквата се обидуваат да ја наметнат својата гледна точка како ексклузивна и обврзувачка. Во прилог на сето ова се е крајно анахроно, исто така е одраз на тоталитарната свест.Тие истите против кои овие групи се борат во јавноста.
 

Ни во уметноста  не е поштеден чуварот на моралот. Така, да се спомене и можеби најпознатиот случај, работата на Оливера Фрљиќ стана тема на високата политика, заради нејзините табуа и митови. Во меѓувреме напредува автоцензура. Значи пред неколку години, како жртва на цензурата настрада директор на ДК Гавела Дарко Стазич, бидејќи, ги навредил да верниците. Денес, се осудуваат  Никола Бајт и Ивица Џикич поради  пародија нахрватската национална химна. Понекогаш ми се чини дека ние сме само на чекор од криминализација на слободна мисла. И никој не треба да се  грижи премногу за тоа.
 

 Покрај фактот дека стана добро да има лажлива барања за цензура во режија на сузбивање на критики и иронија, можеме да научиме многу за хрватското општество. Случајот со  Оливер Фрлиќ тука  е особено индикативен, со оглед на тоа дека значителен број на  народот со т.н.. лево-либерални позиции го критикуваат она што тој го прави. Овој вид на забелешка се однесува исклучиво на природна желба да се затворат очите и убедливо  се работи под тепих, за различни мотиви да се игнорира реалноста. Еден од најбизарни жалби за работата на  Фрлиќ  е тоа што во Риека такво дивеење не се случило, се до појавата на Оливер Фрлиќ во HNK. Па се разбира  дека не може бидејќи таквото мислење не може да конфронтира никого , иако имаше такво дивеење.
 

Што се работи за организираниот напад врз ХНД-новинарот Никола Бајт, морам да признаам дека ова е еден од најсрамните потези во историјата на новинарството во нашата земја. А конкуренцијата е страшна. Да се поставиш во улога на арбитар и од позицијата наЗдружението на новинари на своја иницијатива да ги утврдиш границите на сатира и слободата на печатот, и да објавиш колективна потерница за еден човек кој заради овој случај е во очекување на судскиот процес, тоа е повеќе од срамно. Ова го покренува прашањето што е суштинската разлика помеѓу цензура во социјалистичкиот период, а тоа  што се случува сега?
Ние создадовме многу цинично општество, што е номинално слободно и демократско, а  во исто време табуизира теми и производи на недопирливи институции и поединци.

Во поглавјето "Пливали су против струје" портретирате, меѓу другите, Вицко Крстулович, Милош Жанко, Стипе Шувар и Горан Бабиќ.Во неколку реченици ги претставувате вонземјаните. Претпоставувам дека, имено, мислењето на младите луѓе во Хрватска за овие луѓе е исто како нивното мислење за вонземјани.
 

Јас сум сосема свесен дека практично сите овие  четири имиња во еден добар дел од јавноста,  носат негативен имиџ. Но, најголем проблем со генерализирање  и етикетирање е дека на крајот ја губиме  фактичката дискусија, па по неколку години, се сретнуваме со истата  фраза без сериозна анализа на активностите на овие луѓе. Вицко Крстулович беше човек од работно семејство во Сплит. Како првак на комунистичкото движење во градот помеѓу двете светски војни и како вистински борец кој го помина целиот партизански пат, па дури и Сутјеска, се чувствуваше слободен дури и со спротивставени ставови и пред Тито.И тоа нормално го чинеше. Но, историјата ќе го запамети како основачи уште на Јадранската ориентација.
 

Милош Жанко е исто од Сплит,  формиран во слична средина, која е позицијата на заменик-претседателот на Сојузното собрание на аргументи што укажува на реториката, која се појави во Хрватска во доцните шеесетти години, а кулминираше во Хрватска  во пролет. Тој исто така бил  отстранети морал да се пензионира предвремено пензионирање поради тоа што слободно пишувал за работите што ги мачат.

Стипе Шувар беше редок пример на вистински идеалист,од кои веќе ги нема. Така што јавноста веројатно не знае дека тој е заслужен за изградбата на новата универзитетска библиотека во Загреб и музеј на хрватски археолошки споменици во Сплит. Меѓу другото. Стипе на крајот бил претепан од непознати и прегазен со автомобил на пешачки премин.
 

Горан Бабиќ пак од сите од горенаведените,е познат во културните кругови како најнепожелен. Како и да е тешко да се најде потрагичната судбина од неговата. Како единствениот вистински дисидент на хрватската култура, Бабиќ отиде во Белград, со цврста намера никогаш да не се врати во Хрватска. Кога се зборува за неговата поезија, и особено полемиките за кои го замразија, лесно ќе се види дека бил во право за многу работи и како реалноста за која тој не предупреди во средината на осумдесеттите години, испадна уште и многу полошо од неговите црни претчувства.
 

Го загубивме  Бранимир Штулич Џони, а го добивме Марко Перковиќ Томсон.Го загубивме Горан Бабиќ, го добивме Миле Будак. Што е проблемот со ова општество, што е оваа лоша карма?
 

Најголемиот проблем на ова општество е дека  многу сме склони кон заборавот , и на крај кон кичот. Што не враќа на фактот дека тука победија  културата на митологијата и кичот.Да го сфаќаат Томпсон и Миле Будак како сериозни автори можат само оние кои немаат прочитано ни слушано ништо сериозно во нивниот живот.
 

Повијест Поражени завршува со надеж дека книгата ќе "поттикне историографски дијалог наместо националистички приказни." Недостаток на сериозен дијалог за важни и помалку важни прашања на општеството може да се објасни до одреден степен во кој ние во моментов се наоѓаме. Дали  книгата ги исполни вашите надежи?
 

Навистина мислам дека клучот за развој на отвореното општество е во дијалог за сите отворени прашања и  трауматски теми. Преку ваков дијалог нормално  мирот може да биде образложен, без етикетирање и зголемени емоции, а за да се стигне до тоа, некои теми и прашања мора да се отворат. Од таа гледна точка, јас сум задоволен што излезе книгата, и што е релативно видлива и достапни во јавноста. За неговата содржина нормлано ќе судат читателите,  и со  право да  не им се допаѓа. И колку  читателот ќе биде задоволен, ќе знаеме последно некое време.

 

FILTER

READ THIS ALSO